เมื่อปากบอกไหวแต่ใจบอกไม่: รู้จักการตอบสนองแบบประจบประแจงทางจิตวิทยา

ภารกิจยอมคนจนเสียตัวตน ในโลกของความสัมพันธ์

เคยเป็นหรือเปล่า เวลาโดนเพื่อนร่วมงานไหว้วาน ปากมันไว ให้รับคำทันที ทั้งที่จริงๆ ไม่อยากทำ พอวางสายหรือแยกตัวออกมา ความรู้สึกผิด ก็ลอยขึ้นมาจุกที่หน้าอก นี่ไม่ใช่เรื่องธรรมดา แต่นักจิตวิทยาเรียกมันว่า "การตอบสนองแบบประจบประแจง" (Fawning) ซึ่งมันฝังรากอยู่ใน สัญชาตญาณ ของเรา อย่างน่าเหลือเชื่อ

การตอบสนองที่โลกเพิ่งรู้จัก เมื่อสู้ไม่ได้หนีไม่พ้น

ที่ผ่านมาเราเข้าใจว่า เมื่อมนุษย์เจอภัยคุกคาม เราจะมี 3 ทางเลือก คือ สู้ (Fight), หนี (Flight), หรือหยุดนิ่ง (Freeze) แต่นักบำบัดค้นพบอีกมุมหนึ่ง นั่นคือการ จิตวิทยาเด็ก ประจบประแจง (Fawn) ที่เน้นความกลมกลืน

• เสนอตัวช่วยเหลือ ทั้งที่ไม่ได้ถูกขอ
• ลบล้างขอบเขตส่วนตัวทิ้ง เพื่อรักษาบรรยากาศให้สงบ
• ไม่กล้าแสดงความเห็นต่าง เพราะกลัวโดนเกลียด
• อ่านสีหน้าคนอื่นเก่ง ตลอดเวลา

รากเหง้าจากวัยเด็ก ในบ้านที่ตึงเครียด

นี่ไม่ใช่กรรมพันธุ์ แต่มันถูกหล่อหลอมจากอดีต ลองคิดถึงคนที่เติบโตมา ในบ้านที่บรรยากาศมาคุ เด็กคนนั้นจะเรียนรู้อย่างรวดเร็วว่าทางที่ ง่ายที่สุดในการผ่านแต่ละวัน คือการ "อย่าสร้างปัญหา" ต้องไม่ทำให้ใครกังวล จนสุดท้าย สิทธิในการพูดว่าไม่หายไป และเมื่อเวลาผ่านไป รูปแบบนี้ก็กลายเป็นระบบอัตโนมัติ

เหตุผลทางวิทยาศาสตร์ ที่ทำให้เราปฏิเสธคนไม่เป็น

งานวิจัยทางจิตวิทยา ระบุชัดเจนว่า ร่างกายของเราตอบสนองด้วยเคมีบางอย่าง ที่ชื่อว่า ออกซิโทซิน (Oxytocin) หรือฮอร์โมนแห่งความผูกพัน เมื่อรู้สึกไม่มั่นคง เราจะพยายามทำตัวให้เป็นประโยชน์ แทนที่จะเผชิญหน้าหรือต่อสู้ นี่คือวิธีรักษาตัวรอดแบบละมุน แต่ผลข้างเคียงคือเราจะ สูญเสียความสามารถในการตั้งขอบเขต

วิธีสร้างขอบเขตใหม่ เพื่อชีวิตที่สมดุล

การเข้าใจอาการ Fawning คือจุดเริ่มต้นของชีวิตใหม่ เราต้องอนุญาตให้ตัวเองเห็นต่าง การเป็นคนดีไม่ได้หมายความว่า เราต้องลบตัวตนทิ้ง ลองเริ่มจากเรื่องเล็กๆ แล้วคุณจะพบว่า ความปลอดภัยในความสัมพันธ์ มาจากการเคารพซึ่งกันและกัน อย่างแท้จริง